Финансиска писменост

Што е финансиска писменост?

Финансиската писменост е најважна алатка за секој кој има намера да стане сопственик на бизнис или професионален инвеститор. Софистицираниот инвеститор треба да биде во состојба да прочита многубројни финансиски документи, пред се извештаите како биланс на успех и биланс на состојба. Денешниот сложен пазар на финансиски услуги им нуди на клиентите широк спектар на производи и начини да ги остварат своите финансиски потреби. Овој степен на избор изискува клиентите да бидат опремени со знаење и вештини да ги оценат опциите и да ги идентификуваат оние кои најмногу им служат на нивните потреби и услови. Финансиската писменост е особено потребна да им помогне на клиентите да разберат како да се заштитат од влегување во трансакции кои се финансиски деструктивни.

Да се биде финансиски писмен не значи само да се биде успешен во градење на бизнис или во инвестирање во хартии од вредност.

Секоја индивидуа која заработува, по дефиниција и троши. Една група луѓе трошат колку што заработуваат. Тоа е секако подобро отколку да се задолжуваат, но дали овие луѓе се сигурни во иднината? Дали се сигурни во своето работно место? Што ако утре го изгубат? Втората, секако се оние кои живеат над своите можности и се задолжуваат без да водат сметка за тоа дали е тоа воопшто потребно и дали се во можност да ги враќаат кредитите. Третата, и најретка група луѓе се оние кои мислат на својата иднина и инвестираат во неа. Тие се сметаат за финансиски поинтелигентни и писмени луѓе кои управуваат со своите пари така што умот создава пари, имотот купува имот, бизнисот купува бизнис. За нив не важи правилото: потребни се пари за да се заработи.

Како се стекнува финансиска писменост?

Дали сте слушнале за правилото 90/10? Тоа значи дека 10% од луѓето заработуваат 90% од богатството во светот. 90% од луѓето живеат во финансиски окови. Знаете ли зошто? Одговорот е едноставен: припаѓаат на третата група финансиски интелигентни луѓе.

Запрашајте се Вие самите дали знаете точно колку заработувате, а колку трошите секој месец? Дали трошите повеќе отколку што заработувате? Ако да, веројатно сте задолжени? Дали сепак можете да се воздржите од некаков трошок овој месец и да заштедите? Верувајте, не Ви требаат големи финансиски средства за да влезете во третата група на финансиски поинтелигентни луѓе. Штедењето е вовед во финансиска благосостојба, но илузорно е да очекувате дека доколку и секој ден јадете конзерви и паштети и тргате настрана помала сума пари, ќе се збогатите.

Започнете со промена на начинот на размислување. Одговорете си на прашањето: Што да направам за ги зголемам приходите?

Орочен депозит во банка

Предности:

• При потешкотии во работењето на банката, државата гарантира за парите до одредена сума;

• Однапред позната каматна стапка.

Недостатоци:

•Трошоци при раскинување на договорот за штедење. Имено, доколку сакаме предвреме да го раскинеме договорот за штедење и да ги подигнеме средствата, банките најчесто наплатуваат одредени провизии, а истовремено ја губите и претходно очекуваната камата;

• Ниски камати кај временски пократките периоди на орочување на депозитот;

• Променливи каматни стапки. Каматата може да се промени во текот на штедењето, а поради договорот не можете да го прекинете штедењето без додатни трошоци;

• Опасност од девалвација на денарот (доколку депозитот е денарски).

Хартии од вредност се достапни за купување на Македонската Берза преку посредство на брокерска куќа, при што вие директно инвестирате во саканите хартии од вредност. Давањето на налози за купување и продавање на хартиите од вредност го правите вие самостојно, основано на ваша одлука ако имате доволно време, знаење и искуство да во континуитет го следите движењето на цените на акциите на пазарот на хартии од вредност, како и потребните информации околу таргетираните компании.

Предности:

• Можност за големи добивки (во фаза на т.н. биков или растечки пазар);

• Потполна слобода во вложувањето;

• Исплата на дивиденда кај одредени акции.

Недостатоци:

• Висок ризик од загуби поради пад на цените на акциите предизвикан од различни фактори: лоши вести, фаза на т.н. мечкин или паѓачки пазар, лоши финансиски резултати на компаниите, итн.;

• Релативно високи трошоци на тргување при често купување – продавање (брокерски провизии и берзански такси);

• Потребен е релативно висок почетен капитал за вложување доколку сакате да го намалите ризикот од загуба и да создадете портфолио од повеќе акции;

• Ликвидност, односно неликвидност. Ова е карактеристично за малите, неразвиени пазари на хартии од вредност како македонскиот. Тоа значи неможност да во секое време ги уновчите вашите хартии, поради едноставна причина што на другата страна нема купувач!

• Потребно е ЗНАЕЊЕ (познавање на пазарите за хартии од вредност, читање на финансиски извешати итн)

Животно осигурување

Предности:

• Загарантирана осигурана сума во случај на смрт во времетраењето на полисата, од моментот на првата уплата и во зависност од општите услови на користената полиса;

• Можност да се искористи полисата како гаранција при подигање на кредит;

• Можност за прекин на плаќањето на полисата во краток временски период (најчесто една до две години).

Недостатоци:

• Обврзувачки договор (ве обврзува да плаќате претходно определен износ на рата, високи пенали во случај на предвремено искористување или неплаќање на премијата – ратата;

• Нетранспарентност (не сме во можност да го знаеме точниот износ на моменталните средства со кои располагаме);

• Високи провизии

• 2-3% годишна добивка на вашите уплатени средства за полисата.

Доброволни пензиски фондови овозможуваат дополнително да си обезбедите средства за пензија кои се уплатени на ваша лична сметка и кои со текот на годините се оплодуваат. Уплатените средства се регулирани со законска рамка и спаѓаат во релативно сигурна инвестиција.

Предности:

• Сигурност на средствата на пензискиот фонд (контрола од страна на МАПАС- агенција за капитално финансиско пензиско осигурување);

• Диверзификација на ризикот на инвестициите

Недостатоци:

• Штедачот во пензискиот фонд не може да ја подигне заштедената сума најрано 10 години пред остварувањето на правото на старосна пензија;

• Релативно ниски приноси (долгорочните приноси на ваквите фондови во светот се движат помеѓу 4-6% годишно бидејќи инвестиционата политика има многу законски ограничувања, сè со цел заштита на капиталот);

• Трошоци за преминување од еден во друг доброволен пензиски фонд.